Situata në vitin 2026 në Evropë

Sipas informacionit më të fundit të disponueshëm mbi ethet e Nilit Perëndimor nga Qendra Evropiane për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve, që nga fillimi i sezonit të transmetimit të vitit 2026, dhe që nga 22 korriku, 35 rajone të prekura nga virusi i Nilit Perëndimor (WNV) janë identifikuar në gjashtë vende në Evropë.

Këto rajone ndodhen në Itali (20), Greqi (6), Rumani (4), Maqedoni (2), Spanjë (2) dhe Francë (1).

Gjashtë vendet kanë raportuar gjithsej 81 raste autoktone (të fituara në vend) të infeksionit me virusin e Nilit Perëndimor. Nga këto, Italia ka raportuar 46 raste, Greqia 21, Maqedonia 5 (që nga 22 korriku, për një total prej 8), Rumania 5, Spanja 3 dhe Franca 1 rast.

Këtë sezon, rasti i parë njerëzor i regjistruar në Rajonin Evropian është nga Maqedonia.

Kartografia. Rajonet me qarkullimin e virusit të Nilit Perëndimor në Evropë

Situata në vitin 2026 në Maqedoni

Ethet e Nilit Perëndimor u regjistruan për herë të parë në Maqedoni në vitin 2011. Në periudhën nga viti 2011 deri në fund të vitit 2025, u regjistruan gjithsej 54 raste të konfirmuara në laborator. Për të njëjtën periudhë, u regjistruan pesë vdekje të lidhura me këtë sëmundje.

Në vitin 2026, dhe deri më 27.07.2026, në Maqedoni u regjistruan gjithsej tetë raste të etheve të Nilit Perëndimor.

– Nga rastet e regjistruara, dhe sipas përkufizimit të rastit, shtatë janë regjistruar si të konfirmuara, dhe një si e mundshme.

– Janë regjistruar gjashtë raste autoktone nga Shkupi dhe Velesi dhe një rast nga Shkupi me histori udhëtimi në Greqi, por periudha e inkubacionit përfshin edhe qëndrim në Maqedoni.

– Nga rastet e regjistruara (8), 7 janë meshkuj dhe një është femër. Sa i përket shpërndarjes së moshës, shumica janë persona mbi 60 vjeç – 6, dhe dy janë persona të moshës 50-59 vjeç.

– Të gjitha rastet e regjistruara në vitin 2026 janë tek njerëzit që kanë infeksion neuroinvaziv të regjistruar dhe të gjithë janë shtruar në spital.

– Fillimi i simptomave tek shumica e pacientëve – 5 u regjistrua në korrik. Në dy raste, fillimi i simptomave është në qershor dhe në një rast në maj.

Karakteristikat e sëmundjes

Virusi i Nilit Perëndimor (WNV) është një arbovirus që i përket gjinisë Flavovirus, i zbuluar në vitin 1937 në Ugandë, dhe prania e tij është dokumentuar në pothuajse të gjitha kontinentet – në Afrikë, Amerikë, Azi, Australi, Evropë dhe Lindjen e Mesme.

Ethet e Nilit Perëndimor janë një sëmundje virale e transmetuar nga vektorët e shkaktuar nga Virusi i Nilit Perëndimor (WNV) që mbahet përmes një cikli enzotik midis mushkonjave (Culex, Aedes) dhe zogjve (kryesisht zogj të egër). Njerëzit dhe kuajt janë strehues aksidentalë, përfundimtarë të sëmundjes. Infeksioni midis tyre transmetohet nga mushkonjat. Njerëzit dhe gjitarët, dhe veçanërisht kuajt, janë strehues aksidentalë dhe kanë një rol të kufizuar në ciklin natyror.

Njerëzit infektohen më shpesh pas pickimit të një mushkonje të infektuar. Sëmundja nuk transmetohet nga personi në person, nëse përjashtohet mundësia e transmetimit përmes transfuzionit dhe transplantimit.

Periudha e inkubacionit zakonisht zgjat nga 3 deri në 14 ditë.

Rreth 80% e infeksioneve njerëzore janë asimptomatike. 20% e mbetur e infeksioneve simptomatike zakonisht manifestohen si ethe vetë-kufizuese, dhe më pak se 1% e infeksioneve njerëzore nga WNV manifestohen si manifestime klinike të rënda, potencialisht fatale (p.sh., encefalit, meningjit ose paralizë).

Nuk ka terapi specifike dhe trajtimi synon kryesisht trajtimin e simptomave. Kujdesi intensiv mjekësor i duhur ofron një shans më të madh mbijetese për ata me forma të rënda. Në raste të rënda, shkalla e vdekshmërisë është 3-15% dhe rritet tek të moshuarit. Rimëkëmbja në format më të rënda zgjatet, me lodhje të vazhdueshme, dobësi muskulore, vështirësi në ecje, humbje të kujtesës, depresion dhe të ngjashme.

Nuk ka vaksinë për njerëzit.

Mënyra më e mirë për të parandaluar sëmundjen është të shmangni pickimin nga mushkonjat që transmetojnë sëmundjen.

Mbikëqyrja sezonale e kësaj sëmundjeje në Evropë kryhet nga qershori deri në nëntor, d.m.th. gjatë sezonit të transmetimit të mundshëm, në kushte të pranisë masive të mushkonjave, si vektor për sëmundjen.

Vlerësimi i rrezikut:

Kjo sëmundje në Maqedoni është regjistruar me raste sporadike, më shpesh tek pacientët e testuar me një formë neuroinvazive të sëmundjes.

Sëmundjet vektoriale po raportohen gjithnjë e më shumë dhe po bëhen gjithnjë e më të rëndësishme. Ndryshimi i klimës, shpërndarja e vektorëve, rritja e udhëtimeve globale, përfshirë edhe nga qytetarët maqedonas në rajonet endemike, nxjerrin në pah rrezikun e prekjes nga këto sëmundje, por edhe futjen e tyre në Maqedoni.

Duke marrë parasysh sa më sipër, ekziston mundësia e raportimit të mëtejshëm të rasteve të reja në të gjithë territorin e Maqedonisë. Ekziston një rrezik mesatar për popullatën gjatë periudhës së aktivitetit të mushkonjave, por ai mund të minimizohet duke iu përmbajtur rekomandimeve për parandalim nga institucionet kompetente.

Masat e rekomanduara:

1. Për të parandaluar dhe kontrolluar sëmundjen, është e nevojshme të edukohet popullata rreth sëmundjes, mënyrave të transmetimit, si dhe mundësive për parandalim përmes zhvillimit të materialeve të përshtatshme edukative. Është e nevojshme që materiali edukativ të postohet në faqet e internetit të ISHP-së dhe 10 QSHP-ve, si dhe që QSHP-të ta dorëzojnë atë në agjencitë e udhëtimit në mënyrë që ta ndajnë atë me udhëtarët në rajonet endemike për sëmundjen.

2. Është e nevojshme që QSHP-të të informojnë mjekët e familjes dhe specialistët e sëmundjeve infektive rreth shfaqjes së kësaj sëmundjeje në mënyrë që të rrisin ndërgjegjësimin për mundësinë e shfaqjes së saj dhe përfshirjen në diagnozën diferenciale.

3. Të kryhet mbikëqyrja e mushkonjave, prania dhe lloji i tyre, prania e virusit WNV, si dhe agjentët shkaktarë të sëmundjeve të tjera të transmetuara nga vektorët.

4. Zbatimi i planifikuar i dezinsektimit parandalues ​​(në përputhje me raportin/Planin e paraqitur në bashki) – dezinsektim larvicidal dhe adulticidal nga bashkitë, por edhe dezinsektim sipas indikacioneve epidemiologjike pas rasteve të regjistruara, që është në kompetencë të Qendrave të Shëndetit Publik në territorin që ato mbulojnë në afërsi të shtëpisë.

5. Zhvillimi i një Programi Kombëtar për Zoonozat dhe Sëmundjet e Përçuara nga Vektorët, si dhe një Plan Veprimi për përballimin e këtyre sëmundjeve, në mënyrë parandaluese, por edhe në rast të një rasti të importuar ose autokton.

6. Aktivitete dhe bashkëpunim i koordinuar me institucione nga sektorët e veterinarisë dhe ekologjisë, në frymën e qasjes “Një Shëndet”, veçanërisht në parandalimin dhe menaxhimin e zoonozave dhe sëmundjeve të përçuara nga vektorët.

Parandalimi i sëmundjeve të transmetuara nga mushkonjat:

  1. Masat mjedisore (zvogëlimi i popullatës së mushkonjave dhe qëndrimit të tyre në hapësirat e jetesës së njerëzve).

– Parandaloni shumimin e mushkonjave në mjedisin tuaj:

– Mos lini fuçi, kazanë, mjete lundruese (varka, kanoe) dhe goma të vjetra të hapura në oborre ku mund të mblidhet uji i shiut.

– Pastroni rregullisht ullukët që uji të kullojë.

– Mbani pishinat, pishinat dekorative, shatërvanët të pastër.

– Mos krijoni pellgje (ujë të ndenjur) në oborre.

– Zvogëloni mundësinë e ekspozimit ndaj pickimeve të mushkonjave:

– Përdorni qirinj aromatikë, spirale, si repelentë mbrojtës gjatë qëndrimit jashtë (kopsht, oborr).

– Përdorni llamba speciale, fenerë (repelentë kundër mushkonjave), pajisje që i sprapsin mushkonjat me zë.

– Instaloni dyer dhe dritare me rrjetë në shtëpinë tuaj.

– Shmangni daljen jashtë në agim ose muzg, kur mushkonjat janë më aktive.

  1. Masat mbrojtëse personale kundër pickimeve të mushkonjave.

– Vishni rroba të përshtatshme, mundësisht me ngjyra të çelëta, të cilat do të lënë sa më pak pjesë të ekspozuara të trupit/lëkurës (mëngë të gjata, pantallona të gjata, çorape, kapele…).

– Aplikoni agjentë mbrojtës (repelentë) në formën e locionit, shkopit, sprejit aerosol ose kremit për lëkurën dhe veshjet, të cilët largojnë mushkonjat.

– Mos përdorni mjete për të mbrojtur prerjet, plagët e hapura, nën rroba, rreth syve dhe gojës, në pëllëmbët e duarve! Kini kujdes me fëmijët e vegjël.

– Udhëtarët që udhëtojnë/qëndrojnë në vende ose zona ku regjistrohen sëmundje të transmetuara nga mushkonjat duhet të përdorin repelentë gjatë qëndrimit të tyre, dhe dritaret dhe shtretërit e gjumit duhet të jenë të mbyllura me rrjeta mbrojtëse, të ngopura me insekticid adekuat.

– Me t’u kthyer në shtëpi, këta individë duhet të jenë të vetëdijshëm për infeksionin e tyre të mundshëm gjatë qëndrimit në zona të tilla dhe të monitorojnë shëndetin e tyre. Nëse shfaqen simptoma të sëmundjes, ata duhet të kërkojnë menjëherë ndihmë mjekësore dhe të informojnë mjekun për qëndrimin e tyre të fundit në zona ku ekzistojnë sëmundje të transmetuara nga mushkonjat. Diagnostikimi i hershëm dhe trajtimi në kohë mund të parandalojnë shfaqjen e një forme të rëndë të sëmundjes, e cila mund të përfundojë me dëmtime serioze shëndetësore dhe pasoja të rënda ose vdekje.

Instituti i Shëndetit Publik ka reagentë për testimin e materialeve njerëzore për praninë e virusit të Nilit Perëndimor.

Departamenti i Epidemiologjisë së Sëmundjeve Infektive informon rregullisht për situatën në buletinet mujore mbi lëvizjen e sëmundjeve akute infektive në vend.

Departamenti i Epidemiologjisë së Sëmundjeve Infektive

Instituti i Shëndetit Publik i Republikës së Maqedonisë

27.07.2026